TGTHR column.

Aanjager of vertrager

Albert Heijn gaat boeren die duurzame melk leveren 3 cent per liter meer betalen. Jumbo gaat alleen nog maar duurzame melk verkopen. Lidl verbindt zich langjarig aan de duurzame eieren en haantjes van Kipster. Het assortiment aan gezonde en biologische producten in de retail groeit zienderogen. Het lijkt erop dat de voorlaatste en tevens de machtigste schakel in de voedingsketen nu echt zijn verantwoordelijkheid gaat pakken en vol voor duurzaamheid en gezondheid gaat. Dat men in het aanbod naar de consument en als regisseur in de toeleveringsketen verder kijkt dan omzet en prijs. Is er sprake van een echte omslag? Worden supermarkten nu echt de aanjager van duurzaamheid en gezondheid? Dat zou mooi zijn. Want lang zijn ze door hun afwachtende houding, de defensieve lobby van hun koepel CBL en hun harde inkoopbeleid op dit terrein vooral een vertrager geweest.

Genoemde voorbeelden stemmen mij hoopvol. Maar tegelijkertijd is het beeld nog zeer diffuus. Gaat het vooral om inspelen op groeiende marktsegmenten en druk van NGO’s of pakt men nu over de volle breedte zijn verantwoordelijkheid? Ook onder betrokkenen in de sector is er nog twijfel. Boerenvoorman Hans Huijbers gelooft niet erg in goede bedoelingen van retailers die onverminderd worden aangestuurd op korte termijn aandeelhouderswaarde. En in veel productcategorieën klagen leveranciers nog steeds over een keihard inkoopbeleid waarin de kosten en risico’s van duurzaamheid volledig bij de producent worden gelaten.

Uit mijn contacten in de wereld van duurzaamheid en inkoop weet ik dat er bij veel partijen in de voedselketen intern nog lang geen consensus is over het belang van duurzaamheid en gezondheid. Dat is zowel bij de industrie als in de retail het geval. Er is tussen beleid aan de top en de interne afdelingen duurzaamheid, inkoop en marketing vaak nog onvoldoende synergie en consistentie. Inkopers worden vooral aangestuurd – en beloond – op laagste prijs. Marketing en verkoop gaan voor makkelijk scorende omzet. En de afdeling duurzaamheid loopt zich de benen uit het lijf om er een consistent geheel van te maken waarin maatschappelijke waarden ook echt voorop staan. 

Naast de hierboven genoemde goede stappen zijn er dus ook nog veel vragen. Waarom zijn supermarkten in het publieke debat over duurzaamheid en gezondheid zo afwezig? Waarom wordt er nog steeds zoveel misleidende reclame gemaakt? Waarom worden er nog zoveel producten verkocht met aantoonbaar teveel suiker, zout of vet erin? Met als recent dieptepunt het bericht van Foodwatch dat in 90% van de kindertoetjes meer suiker zit dan de norm van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO. Waarom is de sector zo afwachtend om zich echt in te zetten voor true cost en true price en voor een eerlijke beloning van producenten en werknemers in de voedselketen? Waarom staan supermarkten zo laag in de jaarlijkse transparantiebenchmark van het ministerie van Economische Zaken? Enz. Enz.

Kortom, over de rol van supermarkten op terreinen als duurzaamheid, gezondheid en transparantie is nog veel onduidelijk. Er zijn goede ontwikkelingen maar ook nog veel vragen. Hoog tijd om hier eens goed in te duiken. Daarom pakt de Transitiecoalitie Voedsel, waarin koplopers in de voedselsector hun krachten bundelen, dit onderwerp op en organiseert zij hierover in 2018 een sectorbrede dialoog.

Willem Lageweg