Skip to main content
InterviewsNieuws

Voedselgemeenschappen: veel meer dan alleen maar plekken voor voedselproductie

By 17 december 2020No Comments

Deze week kwam het rapport uit waarin Sandra van Kampen de uitkomsten van haar onderzoek naar voedselgemeenschappen in Nederland presenteert. Maar een onderzoeker is nooit alleen. Samen met Geert van der Veer (Herenboeren), Bregje Hamelynck (CSA Netwerk), en Estella Franssen (Voedselcoöperaties Overijssel) en Frederike Praasterink (HAS) heeft Sandra dit onderzoek opgezet en uitgevoerd.

De aanleiding van dit verkennende onderzoek waren de Toekomstverkenningen van TcV waarin vijf scenario’s naar voren kwamen voor een toekomstig voedselsysteem. Lokale voedselgemeenschappen was één van deze scenario’s en dit onderzoek is hiervoor een eerste inventarisatie. Al op 2 december 2019 zaten een aantal partijen vanuit TcV bij elkaar rondom dit thema en al snel was er een actieplan om voedselgemeenschappen te versterken. De inventarisatie die nu op tafel ligt is hierin de eerste stap.

Daarnaast zit er bij Sandra ook een persoonlijke drijfveer achter: “Vorig jaar ben ik voor een campagne een paar zaterdagen op de markt Rotterdamse Oogst geweest. Daar zag ik de warme relatie tussen boer/producent en klant. Vanaf dat moment begon ik me af te vragen of dit nu iets is waar we serieus rekening mee moeten gaan houden als element in de voedseltransitie.”

Meer dan alleen voedselproductie

Een van de meest opmerkelijke uitkomsten van dit onderzoek is het effect dat voedselgemeenschappen hebben op het bewustzijn van mensen, iets wat volgens Sandra met geen enkele voorlichtingscampagne te bereiken is. Alle aspecten van een voedseltransitie zitten in die gemeenschappen, zoals biodiversiteit, teeltmethoden, dierenwelzijn en afval. Ten tweede zijn een eerlijke prijs en vastigheid van inkomen bij voedselgemeenschappen een echte meerwaarde voor boeren. Het blijkt dus dat voedselgemeenschappen veel meer zijn dan alleen voedselproductie. “Dit is in één klap een hele radicale omslag naar een voedselsysteem dat veel gezonder is, veel duurzamer is en beter voor biodiversiteit en klimaat, dan ons huidige voedselsysteem. Ik vind dat we ons sterk moeten maken voor het vergroten en versterken van die beweging.”

Inventarisatie

Naast het kwalitatieve gedeelte maakte ook een kwantitatieve inventarisatie deel uit van het onderzoek. Hoeveel voedselgemeenschappen zijn er nu eigenlijk en hoeveel mensen zijn lid? De uiteindelijke telling voor nu is uitgekomen op ongeveer 480 voedselgemeenschappen in Nederland die circa 150.000 monden voeden. Dat zijn er veel meer dan Sandra aanvankelijk had gedacht. Maar wat betekent dit nu eigenlijk? “Het is een serieus te nemen beweging, ze zijn al met veel, ze groeien hard, er is veel belangstelling voor en ze hebben een geweldig grote impact op al die aspecten die onderdeel zijn van de noodzakelijke voedseltransitie.”

Transitietheorie

“We hebben het binnen het transitiedenken vaak over koplopers die opschalen, maar deze initiatieven schalen niet op.” Dit is een hele andere beweging binnen de transitietheorie dan waar tot nu toe vanuit werd gegaan. Daarvoor is een nieuwe term nodig volgens Sandra. “Ik heb dat ‘verdichten’ genoemd. Je hebt eerst een paar stipjes in een landschap en op een gegeven moment groeit dat helemaal dicht omdat er overal van dit soort initiatieven zijn. Ze groeien als postzegeltjes aan elkaar.”

Vervolgstappen

Het verkennende onderzoek naar lokale voedselgemeenschappen is voor nu afgerond, maar een onderzoek is geen onderzoek als er geen vervolgstappen zijn. “De vervolgstap is eigenlijk dat we met de platforms die al zijn opgericht (CSA Netwerk, Herenboeren, De Voedselwerkplaats, Stadslandbouw Nederland) bij elkaar gaan zitten om te onderzoekenwaar die voedselgemeenschappen terecht kunnen als ze ondersteuning willen. Kennisdeling is namelijk erg belangrijk in de ondersteuning en om de beweging te kunnen laten groeien. Het zou ook fijn zijn als de overheid daar wat in wil betekenen.”

Vraag aan TcV

Sandra is geen onbekende voor TcV, want ze is een van de (mede)initiatiefneemsters en was tot januari 2020 bestuurslid. Nog steeds zet ze zich in voor verandering van het huidige voedselsysteem door het geven van masterclasses, organiseren van bijeenkomsten en onder andere met dit onderzoek. “Ik zou het heel erg waarderen als we binnen TcV met elkaar het gesprek kunnen voeren over wat nodig is om de beweging groter te maken en dat TcV dit ook als een van haar speerpunten benoemt of zich daar actief voor inzet”, aldus Sandra.

Klik hier om haar onderzoeksverslag te downloaden.

 

Meepraten over Sandra’s onderzoek? Deel jouw inzichten en opmerkingen op onze LinkedIn pagina, onder deze post. 

 

Tekst: Eveline Rog.