Net zoals het kabinet voor zijn plannen afhankelijk is van (wisselende?) meerderheden, is ook de landbouw- en voedseltransitie alleen mogelijk met brede coalities. De Transitiecoalitie Voedsel werkt daarom samen met boeren, bedrijven, kennisinstellingen, gezondheidsorganisaties, maatschappelijke organisaties en overheden. Hierdoor wordt vanuit verschillende hoeken gezamenlijk gebouwd aan een veerkrachtig, gezond en duurzaam voedselsysteem. De minister-president is dus van harte uitgenodigd voor een bakkie 😉

Begrotingen 2027 

• De LVVN-begroting 2027 bedraagt circa €4,3 miljard. Daarnaast wordt het nieuwe Fonds voor Stikstof, Landbouw en Natuur van €20 miljard tot en met 2035 verder uitgewerkt. 

• In de begroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) wordt € 33,1 miljoen gereserveerd voor preventie, en de rol van gezonde voeding hierin.  

Ons pleidooi  

De begroting van het ministerie Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) is een verdere concretisering van de gepresenteerde stikstofplannen van afgelopen juni. Nog steeds moeten veel van de punten in die beleidsvoornemens nog worden uitgewerkt, zoals de zonering, grondgebondenheid, de manier waarop de keten gaat bijdragen, de samenhang met de natuurdoelstellingen. Waar het nu om gaat is die uitwerking.  

• Hoe brengen we de landbouw binnen de grenzen van ons ecosysteem?  

• Hoe zorgen we dat de instrumenten van de overheid positief uitpakken voor de boeren die binnen die grenzen (willen) werken en perspectief bieden voor de boeren die op zoek zijn naar een stabiel inkomensmodel met toekomstperspectief?  

• Hoe werken we aan samenhang tussen landbouw en een voedselstrategie voor voedselzekerheid?  

Er is 20 miljard beschikbaar, en daarnaast wordt in Europa gepraat over de inzet van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) voor na 2028. Als de middelen integraal en in samenhang worden ingezet voor de verschillende opgaves, is veel mogelijk.  

De Transitiecoalitie Voedsel adviseert de regering daarom om te werken vanuit een gewenste toekomst. Zorg voor een aantrekkelijk toekomstbeeld met een divers palet aan agrarische verdienmodellen, en richt je met de ontwikkeling van instrumenten op het realiseren van een toekomstbestendig voedselsysteem, waarin landbouw en voedselconsumptie bijdragen aan duurzaamheid, gezondheid en veerkracht. Dat zorgt niet alleen voor positieve ontwikkelkracht, maar ook voor meer samenhang in de maatregelen. En benut bij die ontwikkeling vooral de praktijkervaring van de boeren die de gewenste toekomst vormgeven, om zo de slag naar een werkbare uitvoering te maken.  

Wat valt op? 

• De LVVN-begroting 2027 bedraagt circa €4,3 miljard. Daarnaast wordt het nieuwe Fonds voor Stikstof, Landbouw en Natuur van €20 miljard tot en met 2035 verder uitgewerkt. Er is een stevige uitbreiding van het agrarisch natuurbeheer (ANLb), zowel in budget als naar aantal beheerde hectares. 

• In de begroting wordt kort stil gestaan bij gezonde voeding, door te verwijzen naar de recente adviezen van de Gezondheidsraad over gezonde voeding, en naar het kabinetsbeleid rond voedselzekerheid. De Gezondheidsraad publiceerde eind 2025 het eerste deel van de geactualiseerde Richtlijnen goede voeding, met aanbevelingen over eiwitbronnen en voedingspatronen, waaronder zuivel, vlees, vis, eieren, peulvruchten, noten en plantaardige alternatieven. Verdere adviezen over onder meer granen, groente en fruit worden nog verwacht. 

• Daarnaast benadrukt het kabinet het belang van een weerbaar en toekomstbestendig voedselsysteem. In juli 2026 zijn de hoofdlijnen van de Strategische Agenda Voedselzekerheid gepresenteerd. Deze agenda richt zich op het versterken van de veerkracht van het Nederlandse voedselsysteem, het verminderen van afhankelijkheden van het buitenland en het verbeteren van de crisisparaatheid bij verstoringen van voedselvoorziening en productieketens. 

• Het geraamde subsidiebudget voor Integraal voedselbeleid bedraagt in 2027 €7,4 mln. Hiervan is €6,3 mln bestemd voor de verduurzaming en het toekomstbestendig maken van het voedselaanbod en beleid rond reststromen.  

• De inzet vanuit het kabinet richt zich onder meer op het terugdringen van voedselverspilling, meer transparantie in de voedselketen, een verduurzaming van het voedselaanbod in lijn met de Schijf van Vijf en het stimuleren van gezonde en duurzame voedselconsumptie. 

• In het kader van o.a. Samenhangende Preventiestrategie en het AZWA krijgt de inzet op gezonde leefstijl, gezonde voeding en een gezond gewicht ook in 2027 extra aandacht. Hiervoor is in totaal circa € 33,1 miljoen beschikbaar. 

Wat is er nodig de komende tijd?  

• Maak de duurzame keuze de economisch logische keuze. Zet financiële prikkels zo in dat toekomstbestendig produceren structureel aantrekkelijker wordt. Beprijs negatieve externe effecten daarbij zoveel mogelijk bij de bron, bij voorkeur via vervuilende inputs, zodat het voorkomen van maatschappelijke schade loont en beloon maatschappelijke waarde. De uitbreiding van het ANLb is een goede stap. Bouw hierop voort met structurele verdienmodellen voor boeren die bijdragen aan biodiversiteit, klimaat, water- en bodemkwaliteit, landschap en dierenwelzijn. 

• Succesvolle uitvoeringskracht Gebiedsprocessen zijn cruciaal voor de uitvoering. Er zijn nu substantiële middelen beschikbaar voor agrarisch natuurbeheer en voor het ontwikkelen van boerenbedrijven. Werk goed sámen met de praktijk bij de uitwerking van deze regelingen, zodat ze aansluiten bij die praktijk en werkelijk resultaat boeken op de doelen. Zorg dat boeren langjarig kunnen rekenen op vergoeding van ecosysteemdiensten.  

• Hervorm klimaat- en biodiversiteitsschadelijke subsidies. Zorg voor een doelmatige en efficiënte inzet van publieke middelen door agrarische subsidies die negatief uitwerken op klimaat of biodiversiteit gericht af te bouwen of te hervormen. In het rapport ‘Beoordeling van financiele en fiscale rijksmiddelen op biodiversiteit’ van de WUR, CE Delft en Naturalis dat vlak voor de zomer is uitgekomen zijn 47 regelingen van LVVN beoordeeld op biodiversiteit, waarvan 8 regelingen met een gezamenlijke omvang van ruim €2,6 miljard gemengd/overwegend negatief of negatief beoordeeld werden.  

• Richt kennisdeling en innovatie op de landbouw van de toekomst. Borg dat de forse publieke middelen voor innovatie bijdragen aan een toekomstbestendige landbouw binnen natuur-, klimaat- en waterdoelen en voorkom investeringen die gericht zijn op één doelstelling en negatief uitpakken voor andere beleidsdoelen.  

• Zet naast ondersteuning van commercieel gerichte projecten ook in op innovatie en kennisontwikkeling voor publieke waardecreatie in de landbouw en de ontwikkeling van ons voedselsysteem. In de MKBA naar het landbouw- en voedselsysteem die Deloitte in het najaar van 2025 in opdracht van Transitiecoalitie Voedsel en Robin Food Coalitie heeft uitgebracht is berekend dat technologische innovaties die ondersteunend zijn aan een toekomstbestendig landbouwsysteem jaarlijks een maatschappelijke bate van € 2,7 miljard op kunnen leveren. 

• Concretiseer de rol van gezonde voeding én een gezonde voedselomgeving in de Samenhangende Preventiestrategie. Werk samen met verschillende ministeries aan een integrale aanpak waarbij gezonde en duurzame voedselkeuzes de makkelijke, betaalbare en aantrekkelijke keuze worden. Versterk daarbij de inzet op gezonde school- en werkomgevingen, verantwoord voedselaanbod, consumenteninformatie, prijsprikkels en de inrichting van de voedselomgeving. 

• Verbind voedselbeleid nadrukkelijker aan stimulering meer plantaardige voeding. De begroting van VWS verwijst naar de nieuwe voedingsrichtlijnen van de Gezondheidsraad en naar voedselzekerheid, maar er zijn nog weinig concrete maatregelen die de consumptie van gezonde en plantaardige voeding stimuleren. De uitwerking van een Actieplan ‘Meer Plantaardige Voeding’ waartoe op 10 september een oproep is gedaan, kan helpen in die concretiseringslag.  

Blik vooruit 

In de Algemene Politieke Beschouwingen benadrukt de minister-president dat het minderheidskabinet voor grote dossiers, voor de Miljoenennota én het Belastingplan brede politieke steun in zowel de Tweede als de Eerste Kamer wil organiseren. Daarom zullen komende week vervolggesprekken met oppositiefracties starten. De Transitiecoalitie Voedsel moedigt het kabinet aan om de komende tijd brede steun te vergaren voor het creëren van gezamenlijk toekomstbeeld wat perspectief geeft aan een robuust en duurzaam Nederlandse landbouw- en voedselsysteem, dat voedselzekerheid op de lange termijn waarborgt. Door de verschillende opgaves én kansen integraal op te pakken, kunnen de ruim beschikbare middelen goed tot hun recht komen en zal het vele koffiedrinken tot een en breed maatschappelijk en politiek gedragen koers leiden.