Eiwit in balans

Eiwit (ofwel proteïne) is een belangrijke bouwsteen voor het menselijk lichaam. Je vindt eiwitten overal in onze voeding, zowel in plantaardige voedingsmiddelen (granen, noten, zaden, peulvruchten en sommige fruitsoorten) als dierlijke producten (zoals vlees, zuivel, eieren en vis). In Nederland consumeren en produceren we te veel dierlijke eiwitten. Te veel voor onze gezondheid, alsook voor het klimaat, biodiversiteit en dierenwelzijn. Daarom is het nodig om de productie en consumptie van eiwitten te reduceren en de verhouding te veranderen; minder dierlijk en meer plantaardig. Deze veranderingen noemen we ook wel ‘de eiwittransitie’. De eiwittransitie is een kernoplossing voor een duurzaam voedselsysteem. In Nederland is de consumptie nu 60% dierlijk en 40% plantaardig eiwit — terwijl een 40/60-verhouding in 2030 nodig is voor gezondheid, klimaat, biodiversiteit en dierenwelzijn. Deze transitie raakt aan de hele inrichting van het systeem: productie, verwerking, marketing, normstelling en beleid. 

De Nederlandse overheid heeft zich al gecommitteerd aan een verandering naar een 50-50 eiwitverhouding in 2030. Het is nu tijd voor visie, beleid en maatregelen die de eiwittransitie verder helpen. De eiwittransitie biedt ons volop kansen, zoals Wageningen Economic Research (WEcR) in 2023 al berekende. Jaarlijks gaat het om 2 miljard euro financieel voordeel voor onze gezondheidskosten en 8 miljard euro welvaartsgroei als gevolg van minder milieuschade.   

Inspiratie uit Denemarken
Het maken van de omslag naar een hoofdzakelijk plantaardig dieet is mogelijk – kijk bijvoorbeeld naar Denemarken. In 2023 lanceerden de Denen met veel succes hun ‘Plant Based Action Plan’, wat voor veel beweging heeft gezorgd binnen de gehele Deense keten en overheid. In Nederland wordt er daarom door de organisaties achter Eiwittransitie.nl gewerkt aan het More Plant Based Action Plan. Met het plan wordt de Nederlandse overheid opgeroepen te werken aan een landbouw- en voedselsysteem waarin de consumptie van gezonde en betaalbare plantaardige voedingsmiddelen aanzienlijk toeneemt en de duurzame teelt en productie van plantaardige gewassen rendabel is voor boeren. 

Onze analyse 
Dierlijke eiwitten zijn binnen de huidige voedselomgeving de norm terwijl plantaardige opties vaak minder zichtbaar, duurder of onaantrekkelijker zijn. Onderliggende structuren (bijv. subsidies, ketenmacht, marketinglogica’s) versterken dit patroon. 

De rol van de Transitiecoalitie Voedsel
De Transitiecoalitie Voedsel (TcV) streeft naar een eetpatroon dat sterker leunt op de consumptie van plantaardige eiwitten en een landbouwmodel dat hierop aansluit. Daarom maakt TcV zich sterk om bestaande initiatieven die hier aan werken te versterken. Ook starten we projecten daar waar nog te weinig aandacht voor is. We formuleren een actieagenda voor de eiwittransitie en pakken deze systematisch aan. Via beleidsbeïnvloeding zetten we de eiwittransitie hoger op de politieke -, maatschappelijke – en bedrijfsagenda. Steun vanuit de overheid is namelijk nú nodig. Door de huidige ontwikkelingen binnen de markt en bij het brede publiek is er momentum om te komen tot een daadwerkelijke doorbraak binnen de transitie.

Zo werken we aan een gezond leven op een gezonde planeet, voor iedereen: 

• Hybride producten als toegankelijke tussenstap te positioneren. 
• Plantaardig Versnellingsfonds (€63 miljoen/jaar) voor innovatie en omschakeling. 
• Het More Plant-Based Action Plan (naar Deens voorbeeld), met focus op productie én consumptie. 

Afbouw:
Wij wijzen op belemmeringen zoals misinformatie over eiwitten en voedselomgevingen die dierlijke producten bevoordelen. Onze rol is om alternatieven te tonen, zoals transparante communicatie en aanpassing van schapindeling in supermarkten. 

Wat doet de Transitiecoalitie Voedsel? 

TcV werkt als aanjager en verbinder van de eiwittransitie door verschillende sleutelspelers in het voedselsysteem te mobiliseren en met elkaar te verbinden. De organisatie stimuleert samenwerking tussen onder meer voedselbedrijven, NGO’s, gezondheidsorganisaties en andere maatschappelijke partijen, zodat gezamenlijke barrières worden weggenomen en de productie en consumptie van gezondere, meer plantaardige voeding worden vergroot. Tegelijkertijd benut TcV de inzichten en beweging die daaruit ontstaan om beleidsontwikkeling te beïnvloeden en structurele veranderingen in het voedselsysteem te verankeren.

TcV zet ook in op beleidsbeïnvloeding, om de eiwittransitie hoger op de politieke -, maatschappelijke- en bedrijfsagenda te krijgen. Want: de noodzaak van een transitie naar voedselconsumptie en -productie met het zwaartepunt op plantaardige eiwitten, is groot en urgent. Met de ontwikkelingen in de markt en bij het brede publiek is er momentum om te komen tot een werkelijke doorslag. Een steun in de rug voor het brede publiek en een stok achter de deur voor private partijen, vanuit de overheid is nú nodig.

Daarom gaan we het gesprek aan met Tweede Kamerleden, relevante ministeries, bewegen we het bedrijfsleven en zorgen voor media-aandacht voor het onderwerp en versterken de maatschappelijke discussie.

Met wie werkt de Transitiecoalitie Voedsel samen?
De Transitiecoalitie voedsel werkt in de eiwittransitie samen met haar vrienden, partners en alle mogelijke actoren, zoals overheden, wetenschap, bedrijfsleven, politiek, media en koplopers in de financiële sector. Hierbij waken wij altijd voor onze onafhankelijkheid en blijven we onze voelsprieten uitsteken om te weten wat er speelt en waar aan te kloppen op welke momenten.

Verder werken we continu aan het versnellen van de eiwittransitie met de Kerngroep Eiwittransitie, die tweewekelijks bij elkaar komt. De Kerngroep bestaat uit verschillende organisaties die ieder bijdragen vanuit hun eigen expertise: Proveg, IUCN NL, Instituut voor Milieuvraagstukken – Vrije Universiteit, GGD Haaglanden, Provincie Zuid-Holland, Sea First, Feedback EU, Questionmark, de Dierencoalitie, WWF-NL, Natuur & Milieu, TAPP Coalitie, Food Valley, Green Protein Alliance, en Voeding Leeft. Enkele resultaten van deze samenwerking zijn het tienpuntenplan, de Superlijst, de Value Case Eiwittransitie, de Eiwittransitiekaart NL, diverse brieven aan ministers, en de Eiweet Monitor.