Van ketensamenwerking naar impact: hoe PACT heeft bijgedragen aan de eiwittransitie

PACT (Protein Action Consortium) werd in het voorjaar van 2024 opgericht vanuit een heldere noodzaak: het versnellen van de eiwittransitie door middel van ketensamenwerking, een van de cruciale schakels in dit proces. Met deze ketensamenwerking wilden we de stap naar verdere opschaling van plantaardige producten gezamenlijk onderzoeken. Hiervoor zijn vier focuspunten gedefinieerd: het creëren van een plantaardigere voedselomgeving, het laten horen van een gezamenlijke eiwitstem in de markt, het vergroten van het aandeel hybride vleesproducten en het invullen van het begrip ‘beter en anders dierlijk’.

Het initiatief van Transitiecoalitie Voedsel, PACT, bracht een diverse groep spelers uit de keten bij elkaar om samen te werken aan strategische prioriteiten en praktijkvraagstukken. PACT staat daarin niet op zichzelf, maar vormt een onderdeel van een bredere maatschappelijke beweging waarin bedrijven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen elk vanuit hun eigen rol bijdragen.

Resultaten en inzichten uit de afgelopen periode 

Binnen PACT verkenden retailers, producenten, verwerkers, cateraars en boerenorganisaties hoe gezamenlijke barrières aangepakt kunnen worden. In wisselwerking met het omliggende netwerk heeft dit bijgedragen aan stappen op verschillende terreinen: 

• Inzicht in hybride vleesproducten ofwel plantaardig verrijkte producten: Samen met ketenpartners, waaronder supermarkten, producenten en maatschappelijke organisaties, werd gekeken naar de opschaling van hybride vleesproducten, later genoemd plantaardig verrijkte producten. Hiermee bedoelen we concreet voedingsmiddellen waarin dierlijke en plantaardige eiwitten worden gecombineerd. PACT-deelnemers stelden onder meer een Kansengids op met handvatten rond communicatie, techniek en voeding om  producenten en retailers te laten zien dat hybride producten een eenvoudige én commercieel aantrekkelijke stap zijn om de 60/40 eiwittransitie te realiseren. (opvraagbaar bij  info@transitiecoalitievoedsel.nl). Denk hierbij aan handvatten rondom communicatiestrategieën (zoals de afweging tussen ‘stille’ vs. ‘luide’ communicatie) en oplossingen voor technische en nutritionele vraagstukken om verrijkte/hybride producten succesvol op te schalen. 

• Rapport interventie strategieën voor de voedselomgeving: Transitiecoalitie Voedsel heeft in samenwerking met Wageningen University & Research (WUR) een vergelijkende analyse uitgevoerd naar 31 Nederlandse gedragsinterventies in Retail, Horeca en Catering. Dit leverde een rapport op met daarin concrete interventiestrategieën uitgewerkt voor supermarkten, cateraars en horeca om zowel het plantaardige aanbod als daarmee de consumptie te vergroten. Binnen PACT is onderzocht hoe verduurzaamde dierlijke eiwitten bijdragen aan een toekomstbestendige voedselomgeving. Hierbij is de impact op biodiversiteit, CO₂-uitstoot, dierenwelzijn en gezondheid concreet in kaart gebracht.

• Verbinding met voedseleducatie: PACT-deelnemers zochten de afstemming op met organisaties gericht op voedselvaardigheden (zoals Jong Leren Eten, JOGG en Lunchwijs) en publiekscampagnes zoals Wissel ‘ns Wat om te verkennen hoe het bedrijfsleven hier aan kan bijdragen. 

• Agenderen op beleidsniveau: PACT heeft concrete lobbyacties uitgewerkt op het gebied van teelt, verwerking, naamgeving, educatie en monitoring. Om meer focus in de aanpak aan te brengen, zijn deze doelstellingen overgevloeid in het Actieplan Meer Plantaardige Voeding, dat door meerdere PACT-leden is ondertekend. 

Verbinding in een breder netwerk 

De waarde van PACT zit niet alleen in de zichtbare resultaten, maar ook in het versterken van de samenwerking in de hele sector: 

• Samenwerking in de keten: Ketenpartijen en maatschappelijke organisaties hebben elkaar beter leren kennen en weten waar elkaars rollen en verantwoordelijkheden liggen.  

• Transitietaal: Daarnaast hebben zij waardevolle kennis opgedaan over hoe je een systeemtransitie versnelt door middel van het transmissie model en daardoor een gezamenlijke transitietaal ontwikkeld. 

• Voeding voor Transitiecoalitie Voedsel-programma’s: De opgedane praktijkinzichten voeden de inhoudelijke programma’s van Transitiecoalitie Voedsel, waaronder de focus op de voedselomgeving en gezondheid. 

• Basis voor vervolgstappen: De ervaringen vormen een inhoudelijke basis voor verdere keten- en beleidsinitiatieven, zoals het Actieplan meer plantaardige eiwitten (lees hier meer over het actieplan).  

 We zijn trots op de unieke coalitie die we met PACT (2024–2026) hebben neergezet, waarin koplopers zoals Jumbo, Superunie, Cosun, Vion en BO Akkerbouw verenigd waren. Het bij elkaar brengen van een brede keten met uiteenlopende belangen heeft ons waardevolle inzichten opgeleverd. Een belangrijk leerpunt voor vervolginitiatieven is het belang van een nog bredere basis: hoe meer partijen zijn aangesloten, hoe makkelijker er een evenwicht ontstaat tussen de verschillende belangen. Daarnaast heeft PACT getoond dat we een pioniersrol vervulden in een markt en politiek klimaat die volop in ontwikkeling zijn. Deze ervaring vormt een stevig fundament voor toekomstige ketensamenwerkingen. 

Dank aan alle betrokkenen 

Transitie is het werk van velen. De stappen die binnen PACT zijn gezet, zijn het resultaat van de inzet van de deelnemende bedrijven, partnerorganisaties en projectleiders.

Veel dank aan initiator Natascha Kooiman voor het neerzetten van de eerste visie en het starten van het consortium. Ook grote dank aan de opeenvolgende projectleiders: Rianne van Zandbrink, Vicky Andriessen, Marjolijn Heslinga, Eline Baltussen, die het traject zorgvuldig hebben begeleid en uitgebouwd. En uiteraard aan alle bedrijven en netwerkpartners die hun tijd, kennis en ervaring hebben ingebracht om de eiwittransitie samen een stap verder te brengen. 

Zsuzsan Proos
Projectmanager PACT (Protein Action Consortium) – Transitiecoalitie Voedsel