Eerlijk rekenen

Op beleidsniveau zouden bij beslissingen alle maatschappelijke kosten en baten meegewogen moeten worden om te voorkomen dat kosten afgewenteld worden op de belastingbetaler, toekomstige generaties of bijvoorbeeld de bevolking in het mondiale Zuiden. Dit kan door zowel economisch, natuurlijk, als sociaal kapitaal in de besluitvorming te betrekken. Het integraal opnemen van deze kapitalen en systemen in macro-economische modellen is daar onderdeel van. Het opnemen van sociale kapitalen is een randvoorwaarde om te zorgen dat de verandering naar een duurzaam voedselsysteem op een rechtvaardige manier gebeurt met een langetermijnperspectief voor boeren en ook voor bijvoorbeeld huishoudens met lage inkomens.

Een voorbeeld hiervan is de Maatschappelijke Kosten- en Baten-Analyse van de verduurzaming van het Nederlandse landbouw-en voedselsysteem, die Deloitte in november 2025 in opdracht van de Robin Food Coalition de Transitiecoalitie Voedsel heeft uitgebracht. Dit rapport laat zien dat de maatschappelijke kosten van het landbouw- en voedselsysteem die nu jaarlijks meer dan 5 miljard hoger zijn dan de baten sterk kunnen worden gereduceerd door over te schakelen op regeneratieve, extensievere landbouwmodellen. En in lijn daarmee ook het voedselpatroon aan te passen. Als toetssteen voor beleid worden vier mogelijke varianten uitgewerkt om tot een netto positief landbouw- en voedselsyteem te komen. Op basis van dit rapport kan handelingsperspectief voor de sector ontwikkeld worden.

Wij bepleiten het opnemen van economisch, natuurlijk en sociaal kapitaal in macroeconomische modellen voor (politieke) besluitvorming om op een rechtvaardige manier tot een gezond en duurzaam voedselsysteem te komen.

Omleiden van subsidies
De overheid beloont nu middels subsidies activiteiten die schadelijk zijn voor het milieu en de biodiversiteit. Daarmee wordt een averechts signaal afgegeven, dat ingaat tegen een beleid gericht op toekomstbestendige landbouw en lange termijn voedselzekerheid. De Transitiecoalitie Voedsel jaagt daarom samen met andere stakeholders het maatschappelijk debat over deze schadelijke landbouwsubsidies aan.

Wij vestigen de aandacht op subsidies die een niet-toekomstbestendig landbouwsysteem steunen. Ons doel is om deze subsidies om te buigen naar subsidies die een duurzaam en toekomstbestendig landbouwsysteem mogelijk maken. Zowel in Nederland als op Europees niveau. Verschillende onderzoeken laten zien dat er jaarlijks miljarden euro’s aan landbouwsubsidies worden besteed die schadelijk zijn voor de biodiversiteit. Denk aan de hectare subsidie van het Europese Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (het GLB) en de voorlichtings- en afzetbevorderingsacties. Of de grote hoeveelheid subsidie die naar de intensieve vlees-en zuivelproductie gaat. Het ombuigen van deze schadelijke subsidies werkt tweeledig: door te stoppen met het belonen van vervuilende of schadelijke activiteiten verlagen we direct de druk op het milieu. Anderzijds komt er geld vrij dat ingezet kan worden voor duurzamere verdienmodellen, waardoor boeren een beter en écht toekomstperspectief krijgen.

Onze analyse
De zichtbare symptomen zijn helder: maatschappelijke kosten voor klimaat, natuur, water en gezondheid worden grotendeels niet meegenomen in prijzen. Daardoor concurreren duurzame en onduurzame productiesystemen op een ongelijk speelveld. Deze symptomen worden veroorzaakt door systeemstructuren zoals subsidies voor intensieve productie, het ontbreken van true cost accounting, en financiële modellen die op korte-termijnrendement zijn georiënteerd.

De rol van de Transitiecoalitie Voedsel
De Transitiecoalitie Voedsel levert met haar thema ‘eerlijk rekenen’ een bijdrage aan een toekomstbestendig systeem waarin de vervuiler betaalt en de vergroener een passende beloning krijgt. Zodat duurzaam de logische keuze wordt, voor iedereen.

Zo werken we aan een gezond leven op een gezonde planeet, voor iedereen:

• Politieke besluiten worden nu vaak genomen op basis van economische afwegingen. Wij vinden dat niet alleen de economie, maar ook sociaal en ecologisch kapitaal meegenomen moeten worden. Onze welvaart is veel breder dan de economie.
• True Cost Accounting (TCA): Pilots in ketens (bijv. frietaardappelketen) om echte kosten en baten zichtbaar te maken.
• Betaling voor ecosysteemdiensten: Belonen van boeren voor biodiversiteit, koolstofvastlegging, waterbeheer. Iedere boer die bijvoorbeeld aan natuurinclusieve landbouw of agrarisch natuurbeheer kan en wil doen zou hiervoor passend beloond moeten worden.
• Macro-economische modellen: Ontwikkelen van modellen die sociaal, ecologisch en economisch kapitaal meewegen (bijv. samen met RSM Erasmus Universiteit).

Afbouw:
Wij wijzen op belemmeringen zoals schadelijke subsidies (bijv. GLB-basisbetalingen die biodiversiteit schaden) en heffingen op vervuilende praktijken (bijv. bestrijdingsmiddelen, stikstof). Onze rol is om alternatieve routes te tonen, zoals gefaseerde hervorming van subsidies en transparantie over maatschappelijke kosten.

Wat doet de Transitiecoalitie Voedsel?
De Transitiecoalitie Voedsel ontwikkelt de denklijn eerlijk rekenen samen met andere stakeholders in de sector, waaronder wetenschappers, boeren, het bedrijfsleven en andere NGO’s. Samen zijn we een beweging die de vervuiler wil laten betalen en de vergroener wil belonen, om zo gezamenlijk tot een voedselsysteem te komen dat past binnen de planetaire grenzen.