2026 is begonnen, de Transitiecoalitie Voedsel kijkt graag met u vooruit

• Meer naar regionale en lokale dan mondiale markten
• Verminderde afhankelijkheid van grondstoffen die van over de hele wereld moeten worden aangevoerd
• Meer rekening houden met regionale waarden en wensen dan de productie door een schrikbewind van lage bulkprijzen te laten domineren
• Recht doen aan andere dan enkel financieel-economische waarden, zoals de waarden van biodiversiteit, landschappen, gemeenschappen en dierenwelzijn, en behoud en ontwikkeling van die waarden ook te belonen.
• En niet in de laatste plaats, onze voedselomgeving en daarmee ons eetpatroon 180 graden draaien naar gezondheid en welzijn

Jan Paul van Soest

Natascha Kooiman

kwartiermaker Eiwittransitie

Wat heeft jou dit jaar echt positief aan het denken gezet?
Na het EAT Lancet rapport is in The Lancet een serie verschenen over Ultra Processed Foods; deze publicaties gaven ons nieuwe energie om de trend naar ongezondere eetpatronen aan te pakken. Daar gaan we komend jaar verder mee aan de slag. Daarmee komt er ook steeds meer noodzaak om ook politiek aan de slag te gaan. Het is namelijk hoog tijd om draagvlak te creëren voor een interventie op onze voedselomgeving. We moeten ervoor zorgen dat we de huidige betutteling door het bedrijfsleven terugdringen, zodat we als samenleving aan de slag kunnen met gezonde voedselkeuzes!

Op welke actie van dit jaar ben je het meest trots?
Het realiseren van het Protein Action Consortium (PACT) en wederom een succesvol Plan The Future diner. Ruim 200 deelnemers namens 121 organisaties zaten aan tafel in Nieuwspoort. We realiseerden een formelere vorm voor onze kerngroep eiwittransitie – een kerngroep van NGO’s – onder de noemer eiwittransitie.nl.

We hadden goede transitiebijeenkomsten en ook ben ik bijzonder trots op het feit dat we de gezondheidsorganisaties behoorlijk hebben geactiveerd om met het transitiedenken aan de slag te gaan.

Wat zou je graag willen meegeven aan iedere professional binnen het voedselsysteem?
Laten we van de huidige herrie in de transitie samen muziek gaan maken. Als we ons allemaal meer verdiepen in hoe je transities strategisch kan versnellen (via het transitiedenken) dan spreken we steeds meer dezelfde taal en kunnen we zorgen dat al onze acties en activiteiten tot synergie leiden. Als we elkaar nog niet (goed) kennen, neem contact op!

Laten we weg bewegen van de negatieve connotatie die de eiwittransitie nu kent, dat het gaat over iets verliezen / niet doen / missen / skippen etc. Grote kans voor ons is het positioneren van de eiwittransitie als kans en als oplossing voor een aantal zeer serieuze uitdagingen waar we als samenleving voor staan.

Waar mogen we jou in 2026 op aanspreken?
Sowieso op het belang van het transitiedenken  om de transitie in voedsel, landbouw en gezondheid te realiseren. Ik ben al jaren een ambassadeur van het transitiedenken en sinds het bestaan ervan van het Transmissiemodel, omdat ik om me heen zoveel mensen zien die de transities willen versnellen, maar vaak te weinig strategisch bekijken wat op dat specifieke moment, de context meegenomen, in die specifieke fase, nodig is vanuit welke speler om die versnelling te realiseren. Als we dat meer gaan doen, gaan we een gemeenschappelijke strategie-taal spreken en komen we veel meer tot synergie. Want het aantal partijen dat zijn schouders onder de transities zet en de kracht daarvan is enorm! Laten we die benutten. Bevraag me op mijn ervaringen, mijn opgedane inzichten, bediscussieer met me hoe het nog beter kan.

Omgekeerde betutteling
Het andere is: de omgekeerde betutteling! Dit gaat HET thema worden voor mij en mijn team in 2026: we gaan het frame veranderen, de slechte film waar we in leven blootleggen, het verdere verloop van het verhaal veranderen. Het verhaal waar we ons allemaal in bevinden, waarin wat we eten ons ziek en steeds zieker maakt. Met 13.000 doden per jaar, stijgende cijfers van overgewicht en obesitas, voedselgerelateerde ziektes die nog steeds met stip op 1 worden veroorzaakt door wat en hoe we eten.

Dit gaan we omkeren, naar het verhaal waarin iedere burger ziet dat we helemaal geen vrije keuze hebben, dat Big Food ons ziek maakt, en dat de overheid in zou moeten grijpen om onze vrije keuze en onze gezondheid te beschermen.

Het derde is het More Plant Based Action Plan, naar voorbeeld van Denemarken. Dat komt eraan! we gaan voor een breedgedragen plan vanuit het maatschappelijk middenveld en bedrijfsleven, en de overheid. Een plan om de gezonde eiwittransitie te realiseren en daad bij het woord te voegen: we willen een overheid die bedrijfsleven, consument en maatschappelijke organisaties steunt in de queste om meer plantaardig en minder dierlijk te gaan eten.

Maritha Werther

programmamanager Belonen en Beprijzen

Wat heeft jou dit jaar echt positief aan het denken gezet?
Het afgelopen jaar is duidelijk naar voren gekomen dat ondanks het soms moeizame politieke klimaat organisaties en individuen uit verschillende hoeken bezig blijven met het verder toekomstbestendig maken van ons landbouw -en voedselsysteem. En dat hier belangrijke stappen in worden gezet. Deze motor van samenwerking, dialoog en positieve toekomstgerichtheid gaat door en toont aan dat het bij de voedseltransitie niet meer gaat over waarom deze nodig is maar hoe we deze transitie verder krijgen

Op welke actie van dit jaar ben je het meest trots?
Ik ben trots op de MKBA van het NL landbouw-en voedselsysteem waar we samen met Robin Food Coalition dit jaar opdracht toe hebben gegeven en die door Deloitte is uitgevoerd. De resultaten van deze MKBA tonen aan wat we eigenlijk al wisten, namelijk dat de maatschappelijke kosten van het huidige systeem niet opwegen tegen de baten. De MKBA kan dienen als toetssteen voor toekomstige beleid. Een beleid gericht op rechtvaardigheid, duurzaamheid en gezondheid. Ik ben trots op de samenwerking met alle hierbij betrokken partijen en onze wil om dit in te zetten om samen met boeren, ketenpartners, beleidsmakers en burgers het gesprek te voeren hoe hier handelingsperspectief aan te verbinden op basis van feiten, gedeelde waarden en respect voor ieders positie.

Wat wil je zeggen tegen iedere professional in het voedingssysteem?
Wat mij betreft: laten we met elkaar inzetten op het samen werken aan een toekomstbestendig voedselsysteem op basis van een transitiemodel dat perspectief biedt aan partijen die de verandering inzetten en waarbij sprake is van een rechtvaardige verdeling van de risico’s. Alleen samen kunnen we een landbouwsysteem realiseren dat economisch én maatschappelijk rendeert – voor boeren, burgers en toekomstige generaties.

Waar mogen we jou in 2026 op aanspreken?
Op het (samen)werken aan het realiseren van de ambities die ik hierboven noem.

Bregje Hamelynck

kwartiermaker Duurzame Landbouw

Wat heeft jou dit jaar echt positief aan het denken gezet?
We beginnen de landbouw- en voedseltransitie steeds beter begrijpen en dat is veelbelovend! Vanuit het grote NWA onderzoek ‘Transitie naar een duurzaam voedselsysteem’ dat in april 2025 werd gepresenteerd zijn vier transitiepaden naar voren gekomen.

• De gebiedsgerichte strategie, waar de circulaire- of kringlooplandbouw leidraad is en akkerbouwers en melkveehouders samenwerken, waarbij de relatie landbouw en de fysieke leefomgeving (biodiversiteit, water- en bodemkwaliteit, landschap) sterk naar voren komt.
• De biologische, agro-ecologische en regeneratieve landbouw waar kennis beschikbaar is en verder wordt ontwikkeld over landbouwmethoden zonder bestrijdingsmiddelen of kunstmest.
• De korte keten, met een prachtige rol voor voedselgemeenschappen waar gewerkt wordt aan de verbinding tussen voedselmakers en eters.
• De eiwittransitie met de driver vanuit bezorgde burgers en maatschappelijke organisaties over thema’s als dierenwelzijn, klimaatverandering en verlies aan biodiversiteit die werkt aan een meer plantaardig dieet en minder schadelijke dierlijke consumptie.
  Het is mooi als deze vier transitiepaden zicht krijgen op de eigen rol en toegevoegde waarde en die van de andere spelers in de brede transitie. Het helpt mij in ieder geval om in de kluwen van activiteiten die verschillende stromingen in de transitie te onderscheiden.

Op welke actie van dit jaar ben je het meest trots?
We hebben met een groep boerenleiders die allemaal actief zijn in een eigen gebiedsproces een notitie opgesteld over gebiedsgericht samenwerken (te vinden op de TcV website). We zijn hierover nu in gesprek met het ministerie. Hele heldere en praktische ideeën over hoe we vanuit het perspectief van het gebied samen kunnen werken aan de landbouwtransitie. Met het ministerie kijken we nu hoe nationaal beleid kan bijdragen aan dit transitiepad. Als praktijk en beleidsmakers echt gaan samenwerken om onze gezamenlijke doelen voor maatschappelijke opgaven én een goed perspectief voor boeren te realiseren, dan kunnen we meters gaan maken.

Wat zou je graag willen meegeven aan iedere professional binnen het voedselsysteem?
Laten we toegang tot gezond en duurzaam geproduceerd voedsel meer gaan zien als een mensenrecht, iets wat beschikbaar zou moeten zijn voor iedereen. Voedsel is meer dan gewoon ‘handelswaar’. Dat maakt het vak van de boer, aan de basis van ons voedselsysteem, een essentieel beroep. En de kennis die boeren in zich dragen voor het vervaardigen van gezond voedsel met inzet voor een rijk natuurlijk landschap goud waard.

Waar mogen we jou in 2026 op aanspreken?
Onze inzet voor het komend jaar is gericht op:
• het ontwikkelen en inzichtelijk maken van goede verdienmodellen voor groenboeren
• gebiedsgerichte samenwerkingen verder ontwikkelen en uitdragen
• kennis en onderzoek over groenboeren verder ontwikkelen en beter toegankelijk maken

De transitie van ons voedselsysteem is super complex. We hebben elkaar nodig om substantieel verder te komen. Dus, voel je welkom om contact op te nemen. Ik ben benieuwd naar jouw rol en ideeën.