Van inventariseren naar hervormen: biodiversiteitsschadelijke subsidies op de politieke agenda

Afgelopen mei verscheen het rapport Beoordeling van de effecten van financiële en fiscale rijksmiddelen op biodiversiteit. Het onderzoek van Wageningen University & Research, CE Delft en Naturalis Biodiversity Center, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van LVVN, bouwt voort op eerdere analyses en laat zien dat ook in Nederland publieke middelen nog regelmatig bijdragen aan druk op biodiversiteit. 

Publieke middelen met een negatief effect op biodiversiteit 

In het onderzoek zijn 102 financiële en fiscale rijksmiddelen uit de begroting van 2024 beoordeeld, waaronder subsidies, fiscale regelingen en garanties. Daarvan zijn 19 regelingen als positief voor biodiversiteit beoordeeld, 28 als gemengd maar overwegend positief, 8 als gemengd, 7 als gemengd maar overwegend negatief en 19 als negatief. Daarnaast zijn 14 regelingen als neutraal beoordeeld en was er bij 7 regelingen geen consensus. 

De 7 als ‘gemengd, overwegend negatief’ en 19 als ‘negatief’ beoordeelde regelingen vertegenwoordigen gezamenlijk een financiële omvang van circa € 10,8 tot € 11,5 miljard. 

Voor LVVN gaat het om acht regelingen met een gezamenlijke financiële omvang van circa € 2,6 miljard, ongeveer 23–24% van de totale financiële omvang van de in het onderzoek als ‘gemengd, overwegend negatief’ of ‘negatief’ beoordeelde regelingen. 

Financiële prikkels van grote betekenis. Binnen het landbouw-en voedselsysteem beïnvloeden subsidies, fiscale regelingen en andere vormen van publieke ondersteuning mede welke keuzes voor boeren en andere partijen in de keten economisch aantrekkelijk zijn. Hervorming van regelingen die biodiversiteit negatief beïnvloeden biedt daarmee een belangrijke kans om publieke middelen beter in te zetten voor de transitie naar een duurzaam landbouw- en voedselsysteem. 

Van inventarisatie naar hervorming 

De afgelopen maanden hebben we het rapport en vooral de noodzakelijke vervolgstap – van inventarisatie naar daadwerkelijke hervorming – meerdere malen onder de aandacht gebracht van de politiek. Zowel rond het Commissiedebat Natuur in juni als bij het recente debat over het concept-Natuurplan hebben we Kamerleden aandachtspunten meegegeven. 

Onze inzet is daarbij breder dan het Natuurplan alleen. De hervorming van financiële en fiscale regelingen die biodiversiteit schaden zou een integraal onderdeel moeten worden van het beleid van LVVN voor landbouw én natuur. Financiële prikkels moeten waar mogelijk bijdragen aan de transitie die het ministerie met zijn landbouw- en natuurbeleid wil realiseren, en deze in ieder geval niet tegenwerken. 

Het Natuurplan is een belangrijke en actuele plek om hier concreet invulling aan te geven. Nederland staat voor een grote opgave om de natuur te herstellen en uitvoering te geven aan de Europese Natuurherstelverordening. Daarvoor zullen aanzienlijke publieke middelen worden ingezet. Het is niet wenselijk en niet effectief om tegelijkertijd via andere financiële en fiscale regelingen activiteiten te stimuleren die het bereiken van die natuurdoelen bemoeilijken. 

De afbouw en hervorming van biodiversiteitsschadelijke subsidies en andere financiële en fiscale prikkels die natuurherstel belemmeren, moet daarom wat ons betreft integraal onderdeel worden van het definitieve Natuurplan én breed worden verankerd in het landbouw- en natuurbeleid van LVVN. 

Wat is er nu nodig? 

Richting de politiek hebben we de afgelopen maanden een aantal concrete punten geagendeerd: 

• Kom met een hervormingsplan, inclusief prioritering en tijdslijn. De inventarisatie ligt er. De volgende stap is om duidelijk te maken welke regelingen als eerste worden aangepakt, op welke manier en binnen welke termijn. Daarbij kan worden gekeken naar zowel afbouw als hervorming: waar kunnen bestaande publieke middelen zo worden aangepast dat zij juist bijdragen aan de gewenste transitie? 

• Veranker de hervorming in het landbouw- en natuurbeleid. Maak de opvolging van de inventarisatie een structureel onderdeel van het LVVN-beleid en neem deze ook integraal mee in het definitieve Natuurplan. Zo worden financiële prikkels, landbouwbeleid en natuurbeleid beter met elkaar in lijn gebracht. 

• Verbind de Nederlandse aanpak met Europa. Een belangrijk deel van het landbouwbeleid en de bijbehorende financiële prikkels wordt Europees bepaald, waaronder het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Kijk daarom hoe deze regeling beter ingezet kan worden voor een duurzame landbouw met een positief effect op biodiversiteit en hoe andere EU-lidstaten omgaan met de hervorming van biodiversiteitsschadelijke subsidies. Trek waar nodig gezamenlijk op, zodat hervorming ook op Europees niveau plaatsvindt en een gelijk speelveld behouden blijft. 

• Zorg voor samenhang tussen ministeries. Ook buiten LVVN zijn financiële en fiscale regelingen geïdentificeerd die biodiversiteit negatief beïnvloeden. Een effectieve aanpak vraagt daarom om samenwerking tussen departementen, waarbij LVVN vanuit zijn verantwoordelijkheid voor natuur een kartrekkersrol kan spelen.