Suikerbelasting? Kijk ook naar sterke bewerking en productsamenstelling

In een brief over de suikerbelasting1 schrijft de regering dat sterk bewerkte, vet- en suikerrijke voedingsmiddelen ruimer beschikbaar zijn geworden, dat de marketing daarvan is toegenomen en dat deze producten goedkoper zijn geworden. Het kabinet wil met een suikerbelasting, waarbij suikerrijke dranken en voedingsmiddelen zwaarder worden belast, de suikerconsumptie terugdringen. De belasting moet consumenten stimuleren minder suikerrijke producten te kopen en producenten aan moedigen minder suiker aan hun producten toe te voegen. De Healthy Food Coalitie juicht deze aandacht voor het gezonder maken van ons voedingspatroon toe, maar pleit voor effectiever beleid en een slimme benadering van suiker in onze voeding. De maatregelen in de huidige voorgestelde vorm gaan ons en onze kinderen niet dichterbij een ‘gezondste generatie ooit’ brengen.

Zoet optimisme
De voorgenomen suikerbelasting is een logische reactie op een zorgwekkende ontwikkeling. Vooral voor suikerhoudende dranken kan een deze maatregel een belangrijke bijdrage leveren aan de volksgezondheid. Bij voedingsmiddelen ligt dat minder eenvoudig. Het kabinet wil ook voedsel waaraan suiker is toegevoegd zwaarder belasten en daarmee € 900 miljoen per jaar ophalen. Maar de hoeveelheid suiker alleen zegt niet altijd hoe gezond een product is. Daarom is het belangrijk om bij de vormgeving van een suikerbelasting verder te kijken dan alleen het suikergehalte.

Weg van de eenzijdige blik
Met name de sterke bewerking van grondstoffen vraagt veel meer aandacht. Door het steeds verder fractioneren en raffineren van agrarische grondstoffen zoals granen, zaden, knollen en vruchten ontstaan industriële ingrediënten die in nieuwe verhoudingen worden samengevoegd. Door sterk geraffineerde grondstoffen ontstaan producten die gemakkelijk en snel gegeten kunnen worden, waardoor relatief veel calorieën worden geconsumeerd terwijl ze weinig verzadiging geven.

Met deze focus op suiker ontstaat de indruk dat een product gezond wordt zodra er wat minder suiker aan wordt toegevoegd. Maar een product kan nog steeds sterk bewerkt zijn en eigenschappen hebben die overconsumptie stimuleren. Daarom zou bij de vormgeving van een suikerbelasting ook gekeken moeten worden naar de samenstelling en mate van bewerking van producten. Het is opvallend dat die mogelijkheid momenteel nauwelijks in beeld is. Een benadering die uitsluitend uitgaat van het suikergehalte op het etiket dreigt bovendien belangrijke productgroepen buiten beschouwing te laten, zoals gebak, cake en ijs. Voor dergelijke producten zou een hoger btw-tarief eveneens overwogen moeten worden.

Kijk naar de samenstelling en de mate van bewerking
Het moet niet alleen gaan over hoeveel suiker een product bevat, maar ook over de context waarin die suiker wordt geconsumeerd. Niet alle suikerhoudende voedingsmiddelen zijn biologisch gelijk. De suikers in een stuk fruit worden bijvoorbeeld geconsumeerd samen met vezels, water en andere voedingsstoffen. Bij sterk bewerkte producten ontbreekt die natuurlijke samenhang vaak en wordt suiker toegevoegd als geïsoleerd ingrediënt. Met dat verschil zou bij de vormgeving van een suikerbelasting rekening gehouden moeten worden.

Gezond voedsel moet goedkoper
De tegenwerping dat een suikertaks boodschappen duurder maakt, verdient serieus antwoord. Gezond eten mag niet duurder worden. Fruit, groente, peulvruchten, volkorenproducten en andere basisvoeding moeten betaalbaar blijven of juist goedkoper worden. De opbrengst van een suikerbelasting hoort daarom niet in de algemene middelen te verdwijnen, maar zichtbaar terug te vloeien naar gezonde keuzes.

Daarom moet de overheid niet bang zijn om scherp te kiezen: ontzie onbewerkte en minimaal bewerkte voeding, belast producten waarin suiker als industrieel ingrediënt wordt geconcentreerd, en beloon producenten die aantoonbaar gezondere producten maken.

Kies voor een scherper beleid 
Als we in Nederland echt grote stappen willen maken richting ‘de gezondste generatie ooit’ dan moeten we kiezen voor beleid dat echt effect heeft op onze gezondheid. HFC adviseert om:

• Rekening te houden met de vorm waarin suiker in voedingsproducten wordt geconsumeerd
• Producten met sterk bewerkte ingrediënten en relatief veel suiker onder het hoge BTW-tarief te brengen
• De opbrengsten van de suikerbelasting direct en zichtbaar terug te laten vloeien naar het scala een gezonde voedingsproducten op de markt.

Een suikerbelasting kan bijdragen aan een gezonder voedingspatroon, maar alleen als zij verder kijkt dan het suikergehalte van producten. Door rekening te houden met productsamenstelling, bewerking en de vorm waarin suiker wordt geconsumeerd, ontstaat een sterkere prikkel voor producenten om hun aanbod daadwerkelijk te verbeteren. Wanneer daarnaast de opbrengsten van de belasting worden ingezet om gezonde voedingsproducten betaalbaarder en aantrekkelijker te maken, kan de maatregel meer worden dan een fiscale ingreep en daadwerkelijk bijdragen aan een gezondere voedselomgeving.

 De Healthy food Coalition