Dit voorjaar was er opmerkelijk veel nieuws over de ‘eiwittransitie’: het streven naar meer plantaardige eiwitten in het dieet. De recente ‘Eiweet’-monitor laat zien dat deze transitie stagneert. Jumbo gaat weer reclame maken voor vlees. De nieuwe schijf van vijf beveelt veel meer groenten, fruit en plantaardige eiwitten zoals peulvruchten in het dieet aan. De Tweede Kamer sprak uitvoerig over dit advies. NRC wijdde een serie aan de ‘gehaktbal van de toekomst’, met veel meer plantaardige ingrediënten. Maar wil het nu een beetje lukken met deze eiwittransitie? En hoe komen we verder?
‘De consument moet gewoon gezonde keuzes maken!’
De belangrijkste les van de afgelopen jaren inzet voor de eiwittransitie is misschien wel deze: de verhoudingen dierlijk/plantaardig (nu 60/40%) in ons menu zijn weliswaar geen onveranderbare natuurwet, maar verschuiving gaat bepaald niet vanzelf. Pleidooien voor ander individueel (consumenten)gedrag gaan het verschil niet maken. Wat wel gaat werken is zorgen dat de consument ‘omsingeld’ wordt met gezond en smakelijk plantaardiger aanbod, afspraken tussen supermarkten en andere partijen over aanbod van gezond voedsel en de promotie daarvan, en over het ontmoedigen van ongezond voedsel, en met nieuwe standaarden in de markt. Dan gaat de consument vanzelf mee naar een gezonder, duurzamer en dus ook plantaardiger dieet. In de huidige situatie duwen alle verleidelijke prikkels, scheve prijzen en opdringerige reclames de consument naar een overmaat aan dierlijke eiwitten. Toch wordt de consument geacht tegen al dit geweld in meer plantaardig te kopen, en als de eiwittransitie dan stagneert krijgt die arme consument nog de schuld ook.
Snijden in het eigen vlees
Ook het bedrijfsleven begint de misvatting dat het aan de consument is om de juiste keuzes te maken los te laten. Bedrijven erkennen in toenemende mate een eigen verantwoordelijkheid om een gezonder, duurzamer en diervriendelijke assortiment te realiseren, en dat op zodanige wijze aan de consument aan te bieden dat hij het koopt. De ervaringen met de vleesreclames van Jumbo, maar ook andere acties, laten zien dat een enkele speler die veranderingen niet eigenstandig kan bewerkstelligen; daarvoor zijn andere spelregels nodig die voor het hele marktsegment gelden. Die kunnen door onderlinge afspraken tot stand komen – de Autoriteit Consument en Markt biedt ook ruimte voor afspraken die het algemeen belang dienen – of door regelgeving en prijsprikkels die de overheid kan instellen. Dat het zonder verandering van spelregels niet gaat lukken begint ook bij de politiek in te dalen. Dat bleek onder meer toen de Tweede Kamer debatteerde nadat Jumbo had aangekondigd weer reclame voor vlees te gaan maken. Daar hadden ze eerder vrijwillig van afgezien, in de hoop dat andere supermarkten mee zouden gaan. Dat bleek een illusie: Jumbo zag haar vleesomzet dalen, terwijl deze bij andere supermarkten steeg. De les is: veranderingen tikken alleen aan als een nieuwe norm voor de gehele markt gaat gelden. De Tweede Kamer nam als reactie een motie aan om stunten met vlees aan banden te leggen.
Het begint met ambitie
Het is gezien de stand van de eiwittransitie te verwachten dat in de komende jaren meer maatregelen vanuit de overheid aan de orde zijn. ‘Het is mijn ambitie om in 2030 een balans in de gemiddelde eiwitconsumptie te bereiken van 50% dierlijke eiwitten en 50% plantaardige eiwitten’, stelde minister Jaimi van Essen van LVVN onlangs. Om die ambitie waar te maken, en om daarna door te kunnen stoten naar een verhouding 40% dierlijk en 60% plantaardig die volgens de wetenschappelijke inzichten gezonder en duurzamer is, zal de minister met passende beleidsinstrumenten moeten komen. Het bedrijfsleven is zich op alle fronten aan het warmlopen voor de eiwittransitie: boeren, voedselontwikkelaars, levensmiddelenfabrikanten, supermarkten, cateraars, en ook de vlees- en vleeswarenindustrie realiseren zich dat de huidige consumptiepatronen te hoge maatschappelijke kosten met zich meebrengen en omgebogen zullen gaan worden. Iedereen realiseert zich ook dat een beroep op de enkeling, of dat nu een consument of een bedrijf is, geen soelaas biedt, maar dat samenwerking, afspraken en regulering nodig zijn. Het is een mooie uitdaging voor een minderheidskabinet daar politieke meerderheden voor te vinden die er in de samenleving al zijn.
Marjolijn Heslinga (programmaleider Eiwittransitie & Voedselomgeving en Jan Paul van Soest (bestuurder), Transitiecoalitie Voedsel. Contact: marjolijn@transitiecoalitievoedsel.nl
is een coalitie van Nederlandse koplopers in de wereld van landbouw, voedsel, natuur en gezondheid. We werken aan nieuwe oplossingen voor het huidige landbouw- en voedselsysteem dat ecologisch, sociaal en economisch steeds meer vastloopt. De situatie is urgent en het spel groener spelen is niet de oplossing. Wat wel?
Lees hier verder over ons werk
Afbeelding: Schutterstock
